Wśród wszystkich pierwiastków istnieją takie, na które człowiek ma największe zapotrzebowanie. Nazywane są makro- i mikroelementami lub minerałami biologicznymi i stanowią podstawę dobrze zbilansowanej diety zdrowego organizmu.
Ważne i ważniejsze?
Podział minerałów na makro i mikro wprowadzono niecałe 50 lat temu, kiedy to zaczęto badać zapotrzebowanie organizmu na składniki odżywcze. Mianem makro określono te pierwiastki, których powinniśmy przyjąć (zjeść, wypić) ponad 100 mg na dobę. Z kolei mikro to pierwiastki tzw. śladowe, których zalecana ilość spożycia nie przekracza 70 mg na dobę. Makroelementy uważa się za istotniejsze dla prawidłowego rozwoju organizmu, jednak w wielu przypadkach to właśnie brak mikroelementów powoduje poważne rozstroje i choroby ludzkiego ciała.
Mineralna mapa ciała
Minerały rzadko działają „w pojedynkę”. Reakcje biochemiczne organizmu ludzkiego wymagają obecności kilku (a czasem nawet kilkunastu) pierwiastków jednocześnie; dlatego trudno jest określić, za co odpowiedzialny jest dany konkretny element. Na przykład, gospodarka wodna (opisywana we wcześniejszych artykułach) opiera się na działaniu magnezu, potasu, chloru i sodu; trawienie wymaga żelaza i chromu, zaś produkcja hormonów to współpraca jodu, cynku i magnezu. Jednak, w większości przypadków, to tylko jeden z mikro- lub makroelementów jest tzw. inhibitorem (katalizatorem) procesów biochemicznych i uważany jest za niezbędny do jego przeprowadzenia.
Oto pewne podstawowe funkcje niektórych mikro- i makroelementów:
Minerały makro:
TLEN (O) – to najbardziej powszechny pierwiastek w organizmie człowieka. Jest niezbędnym składnikiem tłuszczów, cukrów (węglowodanów), białek, a przede wszystkim – niezbędnej do życia – wody.
WĘGIEL (C) – to składnik wszystkich substancji organicznych występujących w organizmie. Właściwie można powiedzieć, że jesteśmy zbudowani z węgla!
WODÓR (H) – jest integralnym składnikiem tłuszczów, cukrów, białek, witamin oraz wody.
SIARKA (S) – jest składnikiem aminokwasów, wchodzi w skład włosów i paznokci, odpowiada za procesy starzenia się skóry.
AZOT (N) – występuje zawsze w aminokwasach (budujących białka) i zasadach azotowych, wchodzących w skład DNA i RNA. Azot znajduje się też w witaminach i hormonach.
WAPŃ (Ca) – to podstawowy budulec kości i łańcuchów DNA, jest neuroprzekaźnikiem.
FOSFOR (P) – to składnik kości i podstawa energii organizmu (ATP).
SÓD (Na) i CHLOR (Cl) – to ważne składniki płynu zewnątrzkomórkowego, odpowiedzialne za prawidłową gospodarkę wodną, pracę mózgu i ośrodka nerwowego.

POTAS (K) –jest odpowiedzialny za napięcie i żywotność komórek nerwowych oraz komórek wątroby i serca. Jest także składnikiem krwi i limfy.
MAGNEZ (Mg) – odpowiada za produkcję czerwonych i białych krwinek, wraz z żelazem kontroluje prawidłowe ukrwienie ciała, jest neuroprzekaźnikiem.
Minerały mikro:
ŻELAZO (Fe) - to najistotniejszy składnik czerwonego barwnika krwi (hemoglobiny), kości, zębów. Transportuje krew do płuc, jest także składnikiem wielu enzymów i białek.
CYNK (Zn) – służy do syntezy DNA i RNA, białek, insuliny i nasienia oraz do aktywacji ponad 80 enzymów.
MIEDŹ (Cu) – bierze udział w wytwarzaniu czerwonych krwinek, tworzeniu kości i kolagenu, prawidłowym gojeniu ran, wchłanianiu i transporcie żelaza oraz w metabolizmie kwasów tłuszczowych.
MANGAN (Mn) – bierze udział w budowie enzymów metabolizujących glukozę i kwasy tłuszczowe, w procesach reprodukcji oraz prawidłowym funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego. Jest elementem budującym kości i skórę.
JOD (I) – wchodzi w skład hormonów tarczycy, które biorą udział w regulowaniu podstawowych funkcji życiowych: kontrolują temperaturę, układy nerwowy i mięśniowy, podział komórek. Zapobiega powstawaniu wola.
FLUOR (F) – jest składnikiem kości i zębów, wzmacnia szkliwo (zmniejszając jego rozpuszczalność) i zębinę, zapobiega występowaniu próchnicy. Wpływa także na gospodarkę wapnia i fosforu w organizmie. W okresie ciąży wspomaga wchłanianie żelaza i zapobiega niedokrwistości.
CHROM (Cr) – odpowiada za prawidłowe trawienie tłuszczy i węglowodanów, jest składnikiem enzymów trawiennych i wspomagających laktację u kobiet karmiących.
SELEN (Se) – utrzymuje napięcie błon komórkowych. Zwany jest pierwiastkiem młodości, gdyż regeneruje i wzmacnia komórki skóry, wątroby i serca.
MOLIBDEN (Mo) – odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu moczowego i enzymów trawiennych.
Równowaga źródłem zdrowia
Dla prawidłowej gospodarki mineralnej najważniejsze jest mądre i zrównoważone przyjmowanie pokarmów bogatych w mikro- i makroelementy. Skutki nadmiaru lub niedoboru poszczególnych pierwiastków bywają dla człowieka bardzo groźne (czasem wręcz śmiertelne). Zalecanych dawek nie powinno się przekraczać, ponieważ nasz organizm nie magazynuje minerałów „na później” (tak, jak może to robić z tłuszczem czy białkiem). Nadmiary zalegają w organach wewnętrznych, tworząc toksyczne twory mineralne, blokując drogi oddechowe, krwionośne czy nerwowe. Z kolei, niedobory doprowadzać mogą do nieprawidłowego funkcjonowania praktycznie wszystkich układów i narządów, powodować nieodwracalne zniszczenia komórek mózgu, śpiączkę i obumieranie organizmu.
Warto przyjrzeć się dokładniej poszczególnym minerałom pod względem zapotrzebowania na nie organizmu oraz skutkom, do jakich może doprowadzić ich nadmiar lub niedobór. Przedstawia to poniższa tabela: